Geozeta nr 2Europa

Szkockie klimaty

Anna WaśkiewiczWielka Brytania
Szkockie klimaty

Failte gu Sgire an Eilein Sgitheanaich agus Loch Aillse... Dla odwiedzającego region Skye and Lochalsh taki powitalny znak może być pierwszym spotkaniem z językiem gaelickim. Wystarczy spędzić tu lub na jakiejkolwiek ze szkockich Wysp Zachodnich kilka minut, żeby przekonać się, że jest to język wciąż żywy. Język gaelski (Gaidhlig, wym. "gallik"; ang: Gaelic;) jest jednym z czterech obecnie używanych języków celtyckich (pozostałe to: irlandzki, walijski i bretoński).

Ilustracja do artykułu: Szkockie klimaty

Szkocka odmiana gaelskiego - gaelicki, najbardziej spokrewniona jest z irlandzkim. To właśnie z Irlandii (z regionu Gaidhleil) przybyli do Szkocji Celtowie ok. III w. p.n.e.

Losy tego języka miały przebieg wręcz dramatyczny. Między V a XII w.n.e. gaelicki osiągnął swój rozkwit i mówiła nim większość ludności zamieszkującej Szkocję (wówczas jeszcze niezależne królestwo). Po tym okresie, wraz ze stopniowym zasiedlaniem wschodniego wybrzeża Szkocji przez wpływowych, angielskich i flamandzkich kupców, zaczęto skutecznie tępić posługiwanie się tym językiem. Gaelickojęzyczna ludność utożsamiana z buntowniczymi, szkockimi góralami, poddana była silny represjom ze strony rządów angielskich, szczególnie po unii z Anglią (1707 r.). Na początku XIX w. podjęto próby ratowania języka gaelickiego przed wyginięciem, jednak ustawa edukacyjna z 1872 r. całkowicie je ignorowała. Dzieci używające tego języka w szkole były surowo za to karane.

Obecnie na szczęście czasy się zmieniają. Język gaelicki przeżywa swoisty renesans. Szkoci szacują, że ok. 65 tys. (spośród 5 mln.) mieszkańców Szkocji czynnie używa języka gaelickiego. Mieszkają oni głównie na Wyspach Zachodnich, czyli Hebrydach Wewnętrznych (Wschodnich) i Hebrydach Zewnętrznych (Zachodnich).

Od 1992 roku ludność gaelickojęzyczna ma możliwość wyboru programów telewizyjnych we własnym języku, cieszy się lokalną rozgłośnią radiową oraz prasą w ojczystym języku. Dzieci mogą uczyć się w przedszkolach i szkołach dwujęzycznych. Odwiedzający Szkocję są zasypywani folderami dotyczącymi okazji do obcowania z kulturą szkocką.

Można zapisać się na kurs języka gaelickiego, również wakacyjny. W lokalnych sklepach nie brakuje pamiątek z symbolami Szkocji, niestety czasami tandetnymi.

Zespoły rockowe, wykorzystujące w swym repertuarze elementy dawnej, gaelickiej kultury, zdobywają coraz szerszą publiczność.

Jednak aby poczuć prawdziwe celtyckie klimaty, trzeba odwiedzić jedną z wysp archipelagu Hebrydów (osobiście polecam Harris). To właśnie tamtejsi mieszkańcy, mówiąc o języku gaelickim z dumą wypowiadają zdanie "to jest mój pierwszy, główny język!". Zapuszczając się w tamte strony warto przyswoić sobie choć kilka podstawowych słówek, a słowniczek gaelicko-angielski mieć pod ręką (można go nabyć w wielu księgarniach w Szkocji).

Dla tych, którym dane jest obcować ze Szkocją za pomocą mapy - kilka słówek gaelickich ukrytych w nazwach geograficznych: Alba - Szkocja, glen - dolina, ben - góra, inver - ujście rzeki, cairn - kamienny kopiec, kyle - wąska cieśnina, eilan - wyspa, loch - jezioro.

Więcej z Europy

Lwów

Katarzyna NowakUkraina